Khoa Sư phạm

Giáo dục hiện đại đang dịch chuyển mạnh mẽ từ việc truyền thụ kiến thức một chiều sang phát triển phẩm chất và năng lực toàn diện cho học sinh. Đối với bậc Tiểu học, sự dịch chuyển này càng đòi hỏi những phương pháp tiếp cận trực quan và sinh động hơn. Trong bối cảnh đó, đưa học sinh ra hoạt động trải nghiệm ngoài trời là cách giáo viên tận dụng vạn vật xung quanh trong thiên nhiên làm đồ dùng dạy học chân thực và phong phú nhất.

Vượt ra khỏi "vùng an toàn" của sách giáo khoa

Học từ thiên nhiên là một trong những cách trực tiếp nhất để chúng ta đưa lý thuyết sách vở vào đời sống thực tế. Khi đó, những khái niệm trừu tượng sẽ lập tức trở nên rõ ràng và dễ hiểu.

Chẳng hạn với môn Toán, thay vì yêu cầu học sinh tưởng tượng và tính chu vi hình chữ nhật trên giấy, giáo viên có thể đưa các em ra sân, tự tay cầm thước dây đo chiều dài, chiều rộng của sân bóng rồi cộng lại. Hay khi học phép chia, thay vì bắt học sinh giải những bài toán đố khô khan, giáo viên chỉ cần giao cho mỗi nhóm một rổ sỏi hoặc vài viên phấn và yêu cầu các em tự tìm cách chia đều cho nhau. Việc tự tay đo đạc hay phân chia đồ vật sẽ giúp các em hình thành tư duy toán học nền tảng rất nhanh và sâu. Tương tự với môn Tự nhiên và Xã hội, khi dạy về sự bay hơi, việc giáo viên cho học sinh quan sát một vũng nước mưa cạn dần dưới trời nắng và giải thích lượng nước đó đi đâu chắc chắn sẽ thuyết phục hơn nhiều so với việc đọc định nghĩa trong sách giáo khoa. Hay khi học bài về thực vật, giáo viên có thể cho các em ra bồn hoa của trường, tự tay nhổ một vài cây cỏ dại để quan sát trực tiếp và phân biệt ngay tại chỗ đâu là rễ cọc, đâu là rễ chùm thay vì chỉ nhìn hình vẽ trên bảng.

Không gian xanh luôn là môi trường lý tưởng để trẻ tham gia các hoạt động trải nghiệm ngoài trời

Khơi dậy trí tò mò, kỹ năng quan sát và ý thức tập thể cho trẻ

Nhà giáo dục học nổi tiếng Maria Montessori từng nói: "Đôi bàn tay là công cụ của trí thông minh". Trẻ em ở lứa tuổi Tiểu học khao khát được vận động, được chạm vào thế giới và được khám phá những điều mới lạ mỗi ngày. Môi trường ngoài trời là nơi lý tưởng nhất để các em được thỏa sức tò mò, giải phóng năng lượng và trực tiếp tương tác với vạn vật. Khi tự tay bới đất, nhặt nhạnh cỏ cây hay đuổi theo một con côn trùng, trí tò mò và kỹ năng quan sát của trẻ được trau dồi và trở nên nhạy bén để bắt nhịp với những thứ liên tục thay đổi trước mắt.

Thêm vào đó, đưa học sinh ra hoạt động trải nghiệm ngoài trời là cơ hội tuyệt vời để dạy về ý thức tập thể cho các em. Không gian ngoài trời là của chung. Nếu lớp mình làm ồn sẽ ảnh hưởng đến các lớp khác đang học. Nếu vứt vỏ kẹo ra bồn hoa, sân trường sẽ bẩn. Khi giáo viên rèn cho các em thói quen đi nhẹ, nói khẽ khi đi ngang dãy hành lang, hay biết tự giác nhặt rác bỏ vào đúng thùng, đó chính là những giờ học Đạo đức thiết thực nhất. Ý thức tập thể và trách nhiệm không sinh ra từ những lời nhắc nhở chung chung, mơ hồ, mà được rèn giũa từ chính những hành động nhỏ nhặt, thực tế như thế.

Thử thách đối với năng lực sư phạm

Đứng từ góc độ của những giáo viên tương lai, việc đưa học sinh ra ngoài trời không phải là một buổi đi dạo nhẹ nhàng mà nó là một bài kiểm tra toàn diện về năng lực sư phạm. Quản lý một lớp học 30-40 học sinh trong không gian giới hạn đã không dễ dàng, giữ được sự tập trung và đảm bảo an toàn cho các em giữa một không gian mở còn khó hơn gấp bội. Điều này đòi hỏi người giáo viên phải có con mắt bao quát nhạy bén để dự báo và xử lý kịp thời những sự cố phát sinh ngoài kế hoạch. Thêm vào đó, giữa một không gian mở với vô vàn thứ gây xao nhãng, giọng nói của giáo viên phải đủ độ vang và khẩu lệnh phải thật dứt khoát thì mới thu hút được sự tập trung của học sinh. Ngoài ra, giáo viên không thể cứ bê nguyên xi cách dạy trong lớp ra ngoài sân trường. Một giáo viên linh hoạt sẽ biết cách tận dụng ngay những sự vật xung quanh để biến chúng thành đồ dùng dạy học trực quan và sinh động nhất.

Ta có thể thấy: “học từ thiên nhiên” không phải là điều gì quá xa vời, đó đơn giản chỉ là hành trình ta cùng trẻ sống chậm lại để cảm nhận thế giới. Mỗi trải nghiệm ngoài trời chính là một chương mới đầy sống động, bồi đắp tâm hồn và trí tuệ cho các em trên con đường khôn lớn.